Komente, analiza, opinione, krijimtarie e emigrantëve, gjithshka që ju shqetëson do të jetë objekt i "Tribuna e Emigrantit Shqiptar". Kontaktoni TESH
Fatos Nano - gjithnjë në rolin e primadonës
(Botuar te Korrieri)
Nga EDUARD ZALOSHNJA
Gjatë një bisede konfidenciale me një zyrtar amerikan që ka patur rastin të njohë nga afër figurat kryesore të politikësshqiptare, dëgjova atë që mendoj të jetë karakterizimi më i goditur për Fatos Nanon -- vuan nga mania për të qenë në rolin e primadonës. Fatos Nano e ka inteligjencën e mjaftueshme për të qenë një udhëheqës i rëndësishëm, tha zyrtari amerikan, por mania e tij për të qenë primadonë nuk e le që të jetë një udhëheqës efektiv. Për më tepër, tha zyrtari, edhe inteligjenca e tij nuk është aq e kthjellët kur përqindja e alkoolit në gjak fillon t'i rritet…
Betejat e fundit brenda PS-se dhe biseda e mësipërme u bënë shkak që të bëja në mendjen time një analizë të figurës së Fatos Nanos, figurë të cilën e kam ndjekur me vemendje qe nga vjeshta e vitit 1990. E përmbledhur, kjo analizë vijon më poshtë.
Fatos Nano, që kur ishte pedagog i ekonomisë politike, kishte demonstruar se kishte pikpamje pro-perëndimore. P.sh., intervista e tij e 1990-ës në Zërin e Amerikës nuk ishte më pak kritikuese për rregjimin komiunist se sa ajo që dha Gramoz Pashko, kolegu i tij në Fakultetin e Ekonomisë. Kushdo që e njihte sadopak Fatos Nanon nuk do të ishte çuditur aspak po ta shihte atë përbri Sali Berishës dhe Gramoz Pashkos natën e 11 dhjetorit 1990 në sheshin Studenti.
Por Fatos Nano nuk mund të pranonte të ishte violinë e tretë. Ai e kuptoi mirë që ata pak intelektualë që iu bashkuan që në fillim lëvizjes studentore do të ishin berthama drejtuese e partisë së re që po lindëte -- Partisë Demokratike. Siç treguan zhvillimet e mëvonshme, ai grusht njerëzish që gëdhinë natën e 11 dhjetorit tek konvikti 15 dhe tek shtëpia e Gramoz Pashkos për të përgatitur programin e PD-së, do të ishin dhe figurat e saj kryesore.
Duke e konsideruar të mirëqenë dëshirën e Nanos për të qenë violinë e parë, është e natyrshme të pyesesh pse Fatos Nano nuk u tregua më i shkathët se Berisha dhe Pashko në zënien e pozicionit numër një. Një spjegim i besueshëm për këtë vonesë të Nanos mund të gjendet në sjelljen e tij pas vrasjes së Azem Hajdarit -- a nuk demonstroi me ikjën e tij në Maqedoni se thellë në shpirt është frikacak? Të mos harrojmë se jo çdo njeri që ishte kundër rregjimit komunist pati guximin të bashkohej me lëvizjen studentore që mbrëmjen e 11 dhjetorit 1990.
Pasi humbi shansin për të qenë në krye të opozitës, kuptohet që ambicia e Fatos Nanos për të qenë në rolin e primadonës do të kanalizohej diku. Dhe aty ku askujt nuk do t'i shkonte mendja -- tek PPSH-ja -- Nano vendosi të niste karrieren e tij politike. Ai pa tek PPSH-ja një parti që shpejt a vonë do t'i duhej të transformohej në një parti të tipit perëndimor duke lënë jashtë saj figurat e sklerotizura të udhëheqjes. Dhe rasti për t'u katapultuar në majat e PPSH-së iu dha Nanos kur qeveria e Adil Carcanit u detyrua të japë dorëheqjen në shkurt 1991. Brenda disa muajve, Nano arriti të vihet në krye të PPSH-së duke ia ndërruar emrin asaj në Partia Socialiste Shqiptare.
Megjithë katër vitet që kaloi në burg, Nano, me ambicien e tij të shfrenuar për të qenë në kontroll të partisë, diti të manipulojë klanet e ndryshme brenda partisë në mënyrë të tillë që ai të mbetej numri një i padiskutuar i saj deri në shtator 1998. Mbathja e këmbëve për në Maqedoni pas vrasjes së Azem Hajdarit, ndërkohë që ishte Kryeministër i vendit dhe praktikisht njeriu me pushtet të plotë, i hoqi Nanos të drejtën morale dhe politike të ishte kryetari i PS-së. Kur ai dha doreheqjen nga politika, çdo njeri me sadopak kulturë demokratike e përshendeti aktin e tij. Ky akt citohej nga shumëkush si një shembull që politikanë të tjerë kryeneç shqiptarë duhej ta ndiqnin.
Por, siç demonstruan ngjarjet e mëvonshme, ngazëllimi për aktin e dorëheqjes së Nanos ishte i parakohshëm -- primadona e tërhequr e kishte të vështirë ta kapërdinte të mos qenit primadonë. Nano u rikthye në krye të partisë duke aktivizuar në mbështetje të tij forcat më agresive dhe regresiste brenda PS-së. Karta qe ai luajti për të ndërsyer këto forca kundër udhëheqësve të rinj Majko dhe Meta ishte takimi që ata të dy, në rolin e Kryeministrit dhe Zv. Kryeministrit, kishin mbajtur ca kohë më parë me Berishën. Ndërkohë që ky takim ishte përshendetur nga aleatet tanë perëndimor dhe nga pjesa e moderuar e PS-së, për mbështetësit ekstremistë të Nanos takimi ishte një sakrilegj. Ishin pikërisht votat e këtyre ekstremistëve që i siguruan Nanos fitoren e ngushtë në Kongresin e fundit të PS-së.
Ngushtesia e fitores në Kongres e detyroi Nanon ta ndante pushtetin me rivalin e tij Meta, duke e reduktuar veten në një gjysëm primadone. Duke mos e pranuar dot këtë rol, Nano nuk la gur pa lëvizur dhe pështymë pa derdhur mbi Metën dhe bashkëpuntorët e tij të ngushtë. Dhe për zhvillimin e fushatës së egër anti-Meta, Nanos i erdhi në ndihmë fraksioni katarsisist.
Ashtu si në 1991, kur ai pa tek PPSH-ja thjesht vetëm një mjet që do ta katapultonte në majat e pushtetit, në vitin 2001 Nano pa tek fraksioni katarsisist thjesht vetëm një mjet që do ta ndihmonte për t'u rikthyer përsëri në rolin e primadonës. Dhe pasi Nano arriti të rimarrë plotësisht në dorë timonin e PS-së, katarsisistëve me në krye Petro Koçin iu ofroi koshin ku hidhen limonat e shtrydhur. Tani që po sfidohet përsëri, ai po mundohet t'i shtrydhë edhe një herë ata limona dhe të tjerë që ka gjetur gjatë këtij viti qeverisje.
Siç mund të kuptohet lehtë nga analiza e mësipërme, bindja ime është se kryetari i PS-së iu fut politikës vetëm se i pëlqen të jetë një primadonë, dhe se asgjë tjetër nuk ka rëndësi për të. Ma do mendja se edhe shumë shqiptarë të tjerë kanë të njëjten bindje. Por shumica e antarëve të PS-së ose nuk e kupton ose nuk do ta pranojë këtë realitet. Dhe fatkeqsisht per PS-ne, vetëm kur Socialistët të demonstrojnë me vota se e kanë kuptuar mirë kryetarin e tyre aktual, ajo mund të shndërrohet në një parti që, në vend të luaj me mandatin e saj qeverisës, ta administrojë seriozisht atë.
