Komente, analiza, opinione, krijimtarie e emigrantëve, gjithshka që ju shqetëson do të jetë objekt i "Tribuna e Emigrantit Shqiptar". Kontaktoni TESH
Dueli 12-vjeçar Rama-Berisha
Nga Eduard Zaloshnja
Rrënjët e duelit Rama-Berisha janë më të thella se sa mund t'i duken një
vëzhguesi të rastësishëm të situatës së sotme politike shqiptare. Për
t'i gjetur rrënjët e këtij dueli, lypset një vështrim historik i tij që
nga vjeshta e vitit 1990, kohë në të cilën këta rivalë politikë patën
rastin të përplaseshin për herë të parë me njëri -tjetrin. Në atë
vjeshtë, vetëm pesë njerëz në Shqipëri kishin qenë shprehur
publikisht për ndryshime rrënjësore të sistemit komunist. Ylli Popa dhe
Sali Berisha, me artikujt e tyre në gazetat kryesore, kishin sugjeruar
lejimin e pluralizmit politik; Gramoz Pashko dhe Fatos Nano, në
intervistat e dhëna tek "Zëri i Amerikës", kishin sugjeruar lejimin
e ekonomisë së tregut; ndërsa Edi Rama, në serinë e bisedave publike të
organizuara prej tij, të quajtura "Refleksione", kishte sugjeruar
lejimin e të dyjave. Në fund të asaj vjeshte, kur Ramiz Alia u dha lejen
studenteve të revoltuar që të krijonin partinë e tyre të pavarur, Y.
Popa dhe F. Nano nuk preferuan ose nuk guxuan të bashkoheshin me
studentët; S. Berisha dhe G. Pashko u bashkuan menjëherë me ta;
ndërsa E. Rama, megjithë dëshirën e madhe për të marrë pjesë në
lëvizjen studentore, nuk arriti të përfshihej në të -- rastësia e
deshi që, pikërisht kur revolta e studentëve filloi, ai të ishte në
Greqi për një vizitë pune.Kur u kthye nga Greqia, Rama pati dhe përplasjen e parë me Berishën. I
etur për të qenë protagonist në partinë e parë politike që do t'u
kundërvihej komunistëve, nga Kakavija, Rama e mbajti frymën drejt e
tek Qyteti Studenti në Tiranë, i cili ishte në atë kohë qendra e të
sapokrijuarës Parti Demokratike. Pavarësisht nxitimit me të cilin erdhi
nga Greqia, Ramës i rezultoi të ishte vonë për t'u vënë në krye të
Demokratëve - mbledhja që kishte krijuar strukturat udhëheqëse të PD-së
sapo kishte mbaruar kur ai u fut në Pallatin e Kulturës të Qytetit
Studenti. Sidoqoftë, Rama e sfidoi Berishën duke e kritikuar hidhur për
falenderimet publike që i kishte drejtuar Ramiz Alisë, si dhe për
thirrjet "Rroftë Presidenti Alia" në mitingun e parë të PD-së. Pas
një shkëmbimi të tensionuar batutash midis Berishës dhe Ramës, u desh
ndërhyrja brutale e Pashkos që Rama të ndërpriste debatin me Berishën
dhe të linte sallën i revoltuar. Pak vite më vonë, duke rikujtuar atë
incident, Berisha do t'u shprehej në konfidencë bashkëpunëtorëve të tij
se "përzënia e Edi Ramës kishte qenë e vetmja e mirë që PD-ja kishte
patur nga Pashko". Ndërsa muaj më vonë, Rama do t'u shprehej miqve të
tij se "po të kishte qenë në Shqipëri në 8 dhjetor 1990, padyshim do të
ishte vënë në krye të revoltës studentore që në fillim të saj, dhe
ndryshe nga Azem Hajdari, i cili natën e 11 dhjetorit e mirëpriti
bashkëpunimin me Berishën, do ta kishte përzënë doktorin me
motivacionin se dy netë më parë ishte paraqitur tek studentet si emisar
i Ramiz Alisë".Sfida e Ramës ndaj Berishës nuk u shua me incidentin tek Qyteti
Studenti. Në mitingun e parë antikomunist jashtë Qytetit Studenti
(mbajtur në sheshin para stadiumit "Qemal Stafa") Rama, duke u bërë
njeriu i parë në Shqipëri që po atakonte publikisht figurën e Enver
Hoxhës, mori brohoritjet e zjarrta të pjesëmarrësve në atë miting me
batuta të tilla si "Enveri na bëri të kuq si rusët, të verdhë si
kinezët" etj. Ato brohoritje demonstruan se ai e kishte karizmën
dhe mesazhin politik që do t'i duheshin për të fituar të paktën 90% të
zemrave të anëtarëve dhe simpatizanteve Demokratë të asaj kohe. Ato
ishin pra edhe një paralajmërim për Berishën se Rama mund të bëhej një
konkurrent serioz në qoftë se do të lejohej të futej në strukturat
udhëheqëse të PD-së.Përpjekja e fundit e Ramës për t'ia marrë Berishës kalanë nga brenda u
bë në fillim të shkurtit 1991, gjatë një mbledhje publike të PD-së me
intelektualët e kryeqytetit. Në atë mbledhje Rama atakoi direkt Berishën
duke thënë se "është absurde që partia që synon t'i marrë pushtetin
Partisë së Punës, të ketë në krye të saj ish-sekretarë të organizatave
bazë të po Partisë së Punës". Megjithëse kjo ishte një sfidë serioze
publike që i bëhej Berishës, ai arriti ta anashkalojë atë pa shumë
pasoja si rezultat i ashpërsimit që kishte pësuar fjalori i tij
antikomunist në dy muajt që nga mitingu i parë i PD-së.
Duke e parë të pamundur çarjen e murit të krijuar rreth PD-së, Rama e
vazhdoi sfidën ndaj Berishës duke u përpjekur të krijonte një parti të
re, e cila do të pozicionohej më djathtas se PD-ja, dhe e cila do t'ia
merrte eventualisht elektoratin asaj. Në bashkëpunim me Ardian Klosin,
Spartak Ngjelën, Kasem Trebeshinën, dhe Gavrosh Levonjën, Rama, në
pranverën e '91-shit, konturoi partinë e re, e cila u quajt Partia
Popullore Fetare. Sipas projektit të Ramës dhe miqve të tij, kjo parti
do të kishte disa fraksione, të cilat do të përfaqësonin shtresa të
ndryshme antikomuniste. Kështu, një fraksion do të përfaqësonte
intelektualët antikomunistë, ndërsa një tjetër ish-komunistët e burgosur
nga regjimi i E. Hoxhës; një fraksion do të përfaqësonte ish-ballistët,
ndërsa një tjetër ish-zogistët; nje fraksion do të përfaqësonte
demokristianët, ndërsa një tjetër demoislamikët. Në fillim të qershorit
1991, pas një pune intensive të grupit nismëtar, u arrit që të
organizohej një mbledhje themeluese e Partisë Popullore Fetare në
Pallatin e Kulturës të Tiranës, e cila rezultoi e suksesshme. I
frikësuar ndoshta nga kjo parti e re, Berisha i kërkoi grupit të tij
parlamentar që të aprovonte një nen në ligjin mbi partitë, i cili do të
ndalonte krijimin e partive me baza fetare. Duke gjetur dhe mbështetjen
parlamentare të PPSH-së, Berisha arriti ta pengojë regjistrimin zyrtar të
Partisë Popullore Fetare.
Përpjekjen e fundit për legalizimin e partisë së tyre, Rama dhe miqtë e
tij e bënë në 22 qershor 1991, ditën kur Xhejms Bejker, sekretari
amerikan i shtetit, vizitoi Tiranën. Me ndihmën e Sejfi Protopapës, një
emigrant politik shqiptar në SHBA, ata arritën të siguronin që partia e
tyre akoma e palegalizuar të merrte pjesë në takimin e Bejkerit me
përfaqësuesit e partive opozitare shqiptare. Duke e patur të qartë se
ai takim do t'i shërbente Bejkerit për të finalizuar se kë parti ia
vlente të mbështeste Amerika, grupi nismëtar i Partisë Popullore Fetare
mendoi të dërgonte si përfaqësues Ardian Klosin, të vetmin njeri që
kishte kryer studime jashtë Shqipërisë, dhe që e fliste rrjedhshëm
anglishten. Zgjedhja e birit të Bilbil Klosit si përfaqësues i tyre, nuk
i pëlqeu ish-të burgosurve politikë të partisë, të cilët zgjodhën një
përfaqësues të vetin për takimin me Bejkerin. Por përfaqësuesi i
ish-të burgosurve rezultoi inefektiv -- ai jo vetëm që nuk i dorëzoi
Bejkerit një deklaratë të sugjeruar prej Sejfi Protopapës, por as nuk
arriti të parashtrojë qartë se ç'përfaqësonte partia e tij. Ai vetëm
citoi disa vargje nga Kurani dhe Bibla, me të cilat shprehu admirim për
Bejkerin, dhe që u shuan si shkuma në det pa bërë as gjënë më të vogël
për partinë e re. Me dështimin e kësaj përpjekje, Rama nuk u përpoq më
t'ia merrte krahët Berishës nga e djathta.
Sulmet e Ramës kundër Berishës vazhduan kryesisht nëpërmjet artikujve
tek gazeta "Koha Jonë", e cila atëherë anonte majtas. Artikujt ishin
aq të ashpra, sa dukeshin si të shkruara me acid e jo me bojë. Duke
patur parasysh atmosferën që mbizotëronte në Shqipëri gjatë viteve të
fundit të qeverisjes së Berishës, nuk do të ishte një imagjinatë në erë
po të hamendësohej se aciditeti i atyre artikujve u bë shkak për rrahjen
çnjerëzore që e detyroi Ramën të ndërpriste duelin me Berishën duke u
larguar nga Shqipëria.
Do të duhej të vinte në pushtet Nano, një tjetër kundërshtar i betuar i
Berishës, që Rama t'i rikthehej duelit të vjetër. Ftesa që i bëri Nano
për t'u bërë anëtar i qeverisë së Socialistëve, veteranët e të cilëve
i kishte tallur aq keq në fillim të viteve '90, i dha mundësinë Ramës
për t'u bërë përsëri protagonist në skenën politike shqiptare.
Zgjedhja e tij si kryetar i Bashkisë së Tiranës, me mbështetjen e PS-së,
e vulosi përfundimisht vendosjen e tij përballë Berishës në kampin e
majtë të politikës. Dhe që nga ajo kohë, Berisha dhe Rama nuk kanë
rreshtur së sulmuari njëri-tjetrin.1300 fjalët e mësipërme mund të mos arrijnë të japin një tablo të plotë
historike të duelit Rama-Berisha, por në kushtet e kufizimit hapësinor të
një gazete të përditshme, ato janë më se të mjaftueshme për të ndihmuar
lexuesin të shohë sfondin historik të tij. Ky sfond bën të kuptosh se
dueli Berisha-Rama nuk shpjegohet dot vetëm me kalkulimet elektorale të
Berishës para zgjedhjeve të ardhshme lokale, por edhe me rivalitetin e
ashpër midis këtyre dy personazheve për të dominuar skenën politike
shqiptare.
Eduard Zaloshnja, Ph.D.
Associate Research Scientist
Public Services Research Center
Pacific Institute for Research and Evaluation (PIRE)
11710 Beltsville Dr., Suite 300
Calverton, MD 20705
Phone: 301.755.2734
Fax: 301.755.2799
&nbs
